| การกำกับดูแลสมาชิก | การให้บริการยืมและให้ยืมหลักทรัพย์ | การซื้อหลักทรัพย์เพื่อการส่งมอบกรณีผิดนัด (Buy-in) | กองทุนทดแทนความเสียหาย |
|แหล่งเงินทุน |

เนื่องจากการเป็นคู่สัญญากลาง (Central Counterparty) ให้แก่ผู้ซื้อ ผู้ขายหลักทรัพย์ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย) จึงเป็นผู้รับประกันการชำระราคา และรับประกันการปฏิบัติตามภาระผูกพันที่เกิดจากการซื้อขายหลักทรัพย์ในตลาดหลักทรัพย์ ตามจำนวนและเวลาที่ได้ตกลงไว้ ซึ่งจะช่วยสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง รวมทั้งเสริมสร้าง market integrity ของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอีกด้วย

การรับประกันของ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย) ดังกล่าว ทำให้ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย) เป็นผู้แบกรับความเสี่ยงที่จะไม่สามารถปฏิบัติตามภาระผูกพันของคู่สัญญาจริง (Credit Risk) ได้ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย) จึงต้องพัฒนามาตรการในการบริหาร ติดตามและควบคุมความเสี่ยงของสมาชิกสำนักหักบัญชี เพื่อประกันความเสียหายที่อาจเกิดจากการผิดนัดชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ จึงได้พัฒนาระบบบริหารความเสี่ยงอย่างต่อเนื่องดังนี้

การกำกับดูแลสมาชิก

• กำหนดคุณสมบัติสมาชิกเบื้องต้น โดยได้กำหนดเกณฑ์แรกเข้าและเกณฑ์การดำรงสถานะตลอดการเป็นสมาชิกต้องดำรงส่วนผู้ถือหุ้นขั้นต่ำ 150 ล้านบาท (กรณีทำธุรกรรมในตลาดหลักทรัพย์) หรือ 250 ล้านบาท (กรณีทำธุรกรรมในตลาดหลักทรัพย์และตลาดอนุพันธ์)
• ติดตามฐานะและสภาพคล่องทางการเงินของสมาชิก โดยกำหนดให้สมาชิกจัดส่งรายงานเงินกองทุนสภาพคล่องสุทธิ รายงานฐานะทางการเงิน และรายงานรายได้/ค่าใช้จ่ายเป็นประจำทุกเดือน
• กำหนดเพดานการชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ (Settlement Cap) โดยกำหนดไว้ไม่เกิน 8 เท่าของเงินกองทุนสภาพคล่องสุทธิของสมาชิกแต่ละราย
• ติดตามดูแลพฤติกรรมการซื้อขายของสมาชิก เป็นประจำทุกวันผ่านระบบ Early Warning เพื่อประเมินมูลค่าความเสียหายสูงสุดที่อาจเกิดขึ้นจากความผันผวนของราคาหลักทรัพย์ที่คงค้างรอการชำระราคาและส่งมอบสุทธิสะสม

การให้บริการยืมและให้ยืมหลักทรัพย์เพื่อการส่งมอบต่อสำนักหักบัญชี (Securities Borrowing and Lending (SBL))

เพื่อเป็นการบรรเทาปัญหาการผิดนัดส่งมอบหลักทรัพย์ในกรณีที่บริษัทสมาชิกไม่สามารถส่งมอบหลักทรัพย์ได้ตามกำหนด สำนักหักบัญชีจะทำหน้าที่เป็นผู้ให้ยืมและผู้ยืมแทนสมาชิกสำนักหักบัญชี

การบริการด้วยระบบ SBL สำนักหักบัญชีหรือผู้ที่สำนักหักบัญชีมอบหมายจะยืมหลักทรัพย์จากสมาชิกผู้ฝากที่แสดงความจำนงให้ยืมต่อสำนักหักบัญชีที่มีหลักทรัพย์เพียงพอแก่การให้ยืม โดยจะมีการวางหลักประกันเพื่อให้ผู้ให้ยืมเกิดความมั่นใจว่าจะได้รับคืนหลักทรัพย์ตามระยะเวลาที่กำหนด คือ ไม่เกิน 6 วันทำการ ทั้งนี้สำนักหักบัญชีจะเรียกเก็บค่าธรรมเนียมจากผู้ยืมและผู้ให้ยืมในอัตราร้อยละ 10 ของค่าธรรมเนียมการยืม หากไม่สามารถยืมหลักทรัพย์ได้ สำนักหักบัญชีจะซื้อหลักทรัพย์จากตลาดซื้อขาย (Buy-In) โดยสมาชิกผู้ผิดนัดส่งมอบจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นทั้งหมด

คุณสมบัติสำหรับผู้ยืมและผู้ให้ยืม

• ผู้ยืมจะต้องเป็นสมาชิกสำนักหักบัญชีประเภทสมาชิกทั่วไป
• ผู้ให้ยืมต้องเป็นผู้ฝากกับศูนย์รับฝากที่สำนักหักบัญชีกำหนด และมีระบบงานเชื่อมโยงกับสำนักหักบัญชี

การวางหลักประกัน
     เพื่อให้ผู้ให้ยืมเกิดความมั่นใจว่าจะได้รับหลักทรัพย์คืน จึงกำหนดให้ผู้ยืมต้องวางหลักประกันเป็นเงินสดเท่านั้น ในอัตราร้อยละ 130 ของมูลค่าหลักทรัพย์ที่ยืม และ สำนักหักบัญชีจะคืนหลักประกันให้แก่ผู้ยืม เมื่อผู้ให้ยืมได้รับหลักทรัพย์ทั้งหมดคืนแล้ว

การคืนหลักทรัพย์

• การคืนหลักทรัพย์เมื่อครบกำหนด
• สำนักหักบัญชี จะหักหลักทรัพย์ในบัญชี Clearing ของผู้ยืม และทำการคืนหลักทรัพย์เข้าบัญชีเพื่อการให้ยืมของผู้ให้ยืม
• หากหลักทรัพย์ในบัญชี Clearing ของผู้ยืมมีไม่พอ จะถือว่าผิดนัดตามจำนวนที่ขาดและต้องยืมหลักทรัพย์กับสำนักหักบัญชี
• กรณีที่สำนักหักบัญชีไม่สามารถยืมหลักทรัพย์เมื่อครบกำหนดคืนได้ จะคืนเงินให้ผู้ให้ยืมแทนหลักทรัพย์ตามจำนวนที่ขาดในอัตราไม่น้อยกว่าร้อยละ 130 ของมูลค่าหลักทรัพย์ที่ให้ยืม

การซื้อหลักทรัพย์เพื่อการส่งมอบกรณีผิดนัด (Buy-in)

สำนักหักบัญชีจะดำเนินการตามระเบียบวิธีปฏิบัติ เรื่องการบริหารเกี่ยวกับงานสำนักหักบัญชี คือ จะทำการบังคับซื้อหลักทรัพย์เพื่อส่งมอบกรณีผิดนัด (Buy-in) ในวันทำการถัดจากวันที่ครบกำหนดส่งมอบและชำระราคาในวันเดียวกัน (next day buy-in, same day settlement) และเรียกเก็บค่าปรับผิดนัดส่งมอบหลักทรัพย์ตั้งแต่วันที่ผิดนัด จนกว่าจะได้รับหลักทรัพย์เพื่อการส่งมอบครบถ้วน โดยผู้ผิดนัดต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายจากการ buy-in ทั้งหมด

กองทุนทดแทนความเสียหายในระบบชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ (Clearing Fund)

สำนักหักบัญชีได้จัดตั้งกองทุนทดแทนความเสียหายในระบบชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ ขึ้นเมื่อเดือนมีนาคม 2539 โดยมีวัตถุประสงค์ เพื่อจัดเตรียมแหล่งเงินทุน (Financial Resources) ที่เพียงพอในการรองรับความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการเคลื่อนไหวของราคาหลักทรัพย์ในส่วนที่เกินกว่าหลักประกันจะสามารถรองรับได้ โดยประเมินจากสมาชิกที่มีความเสี่ยงสูงสุด (largest exposure) ผิดนัดชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ ในกรณีที่สมาชิกสำนักหักบัญชีไม่สามารถชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ได้ สำนักหักบัญชีจะใช้หลักประกัน (Collateral) ที่สมาชิกมาวางไว้กับสำนักหักบัญชีเป็นอันดับแรก หากหลักประกันที่สมาชิกวางไว้ไม่สามารถรองรับความเสียหายที่เกิดขึ้นได้ทั้งหมด สำนักหักบัญชีจะนำเงินกองทุนมาใช้ ซึ่งสมาชิกกองทุนผู้ผิดนัดมีหน้าที่ชำระเงินคืนกองทุนตามจำนวนที่ใช้ไปพร้อมดอกเบี้ยนับตั้งแต่วันที่มีการใช้เงินกองทุน ส่วนในด้านของผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นทั้งหมด สำนักหักบัญชีจะสะสมกลับเข้ากองทุน และไม่จ่ายคืนแก่สมาชิกจนกว่าจะสิ้นสุดการเป็นสมาชิกภาพ และสมาชิกได้ชำระหนี้ทั้งหมดที่ค้างชำระต่อสำนักหักบัญชีแล้ว

การดำเนินการกรณีผิดนัด
นิยามการผิดนัด
      สมาชิกไม่ชำระราคาหรือส่งมอบหลักทรัพย์หรือวางหลักประกัน ไม่สมทบเงินกองทุน Clearing Fund ไม่ชำระค่าธรรมเนียม ดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าเสียหาย และอื่นๆ ที่สำนักหักบัญชีเรียกเก็บ สมาชิกถูกฟ้องล้มละลายและพิทักษ์ทรัพย์ หรือมีฐานะการเงินลดลงจนไม่สามารถชำระราคาหรือส่งมอบหลักทรัพย์ได้ตามปกติ หรือไม่ชำระหนี้อื่นที่เกี่ยวเนื่องกับการชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์

มาตรการดำเนินการ

กรณีผิดนัดชำระราคาหลักทรัพย์
เมื่อเกิดการผิดนัดชำระราคาหลักทรัพย์ สำนักหักบัญชีอาจดำเนินการประการใดประการหนึ่งหรือหลายประการดังต่อไปนี้

• ระงับการโอนและหักบัญชีโอนหลักทรัพย์ในบัญชีฝากหลักทรัพย์ของสมาชิกผู้ผิดนัด และขายหลักทรัพย์ที่ระงับไว้ในบัญชีดังกล่าวเพื่อนำเงินมาชำระราคาหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหาย
• ระงับการชำระราคาหลักทรัพย์ที่สมาชิกผู้ผิดนัดมีสิทธิได้รับตามรายงานในวันแรกที่ถือว่าผิดนัดชำระราคาและในวันถัดไป และนำเงินที่สมาชิกผู้ผิดนัดมีสิทธิได้รับมาชำระราคาหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหาย
• เรียกให้สมาชิกผู้ผิดนัดวางหลักประกันตามที่สำนักหักบัญชีกำหนดเพื่อเป็นประกันว่าสมาชิกผู้ผิดนัดจะชำระราคาหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหายให้แก่สำนักหักบัญชี และอาจดำเนินการบังคับหลักประกันดังกล่าวเพื่อนำเงินมาชำระราคาหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหาย
• บังคับชำระหนี้จากหลักประกันที่สมาชิกผู้ผิดนัดวางไว้เพื่อเป็นประกันการบริหารความเสี่ยงในระบบชำระราคาหลักทรัพย์  และนำเงินมาชำระราคาหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหายที่สมาชิกผิดนัดชำระราคาเพื่อชำระราคาให้แก่สมาชิกผู้มีสิทธิได้รับ
• ดำเนินการใช้เงินกองทุน Clearing Fund ตามหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการที่กำหนดในส่วนที่เกี่ยวกับกองทุน Clearing Fund

กรณีผิดนัดส่งมอบหลักทรัพย์
เมื่อเกิดการผิดนัดส่งมอบหลักทรัพย์ สำนักหักบัญชีอาจดำเนินการประการใดประการหนึ่งหรือหลายประการดังต่อไปนี้

• ระงับการชำระราคาหลักทรัพย์ที่สมาชิกผู้ผิดนัดมีสิทธิได้รับตามรายงานในวันแรกที่ถือว่าผิดนัดส่งมอบและในวันถัดไป และนำเงินที่สมาชิกผู้ผิดนัดมีสิทธิได้รับนั้นไปซื้อหลักทรัพย์ตามประเภท ชนิด และจำนวนเดียวกันกับหลักทรัพย์ที่สมาชิกผิดนัดส่งมอบเพื่อส่งมอบให้แก่สมาชิกผู้มีสิทธิได้รับ
• ระงับการโอนหรือการหักบัญชีโอนหลักทรัพย์ในบัญชีฝากหลักทรัพย์ของสมาชิกผู้ผิดนัด และขายหลักทรัพย์ที่ระงับไว้เพื่อนำเงินไปซื้อหลักทรัพย์ตามประเภท ชนิด และจำนวนเดียวกันกับหลักทรัพย์ที่สมาชิกผิดนัดส่งมอบเพื่อส่งมอบให้แก่สมาชิกผู้มีสิทธิได้รับ
• เรียกให้สมาชิกผู้ผิดนัดวางหลักประกันตามที่สำนักหักบัญชีกำหนดเพื่อเป็นประกันว่าสมาชิกผู้ผิดนัดจะส่งมอบหลักทรัพย์ที่ผิดนัดและค่าเสียหายให้แก่สำนักหักบัญชี และสำนักหักบัญชีอาจดำเนินการบังคับหลักประกันดังกล่าวเพื่อนำเงินไปซื้อหลักทรัพย์ตามประเภท ชนิด และจำนวนเดียวกันกับหลักทรัพย์ที่สมาชิกผิดนัดส่งมอบเพื่อส่งมอบให้แก่สมาชิกผู้มีสิทธิได้รับ
• บังคับชำระหนี้จากหลักประกันที่สมาชิกผู้ผิดนัดวางไว้เพื่อเป็นประกันการบริหารความเสี่ยงในระบบส่งมอบหลักทรัพย์ และนำเงินไปซื้อหลักทรัพย์ตามประเภท ชนิด และจำนวนเดียวกันกับที่สมาชิกผิดนัดส่งมอบเพื่อส่งมอบให้แก่สมาชิกผู้มีสิทธิได้รับ
• ดำเนินการใช้เงินกองทุน Clearing Fund ตามหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และวิธีการที่กำหนดในส่วนที่เกี่ยวกับกองทุน Clearing Fund

แหล่งเงินทุน

แหล่งเงินทุนสำหรับการประกอบการเป็นสำนักหักบัญชีหลักทรัพย์

1. เงินกองทุนทดแทนความเสียหายในระบบชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์ (Clearing Fund)
2. เงินสำรองเพื่อความมั่นคงของระบบชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์
3. เงินทุนจดทะเบียนของสำนักหักบัญชี

การใช้เงินทุนของสำนักหักบัญชีหลักทรัพย์

การใช้เงินทุนของ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย) เมื่อมีความจำเป็นหรือมีความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นจากการชำระราคาและ
ส่งมอบหลักทรัพย์ มีลำดับดังนี้

1. เงินหลักประกัน (Collateral) ของสมาชิกผู้ผิดนัด
2. เงินกองทุน Clearing Fund ในส่วนเงินสมทบของสมาชิกกองทุนผู้ผิดนัด
3. เงินกองทุน Clearing Fund ในส่วนเงินสมทบของสมาชิกกองทุนอื่น
4. เงินกองทุน Clearing Fund ในส่วนเงินสมทบของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
5. เงินสำรองเพื่อความมั่นคงของระบบชำระราคาและส่งมอบหลักทรัพย์จากตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (Reserve Fund)
6. เงินทุนจดทะเบียนของ บจ. สำนักหักบัญชี (ประเทศไทย)